Tohum Ekimi Zamanı ve Yöntemleri
Tohum, bahçenin en ucuz ve en keyifli başlangıcıdır. Ama aynı tohum, yanlış haftada toprağa girdiğinde çürür; doğru haftada girdiğinde bir hafta içinde çıkar. Bu yüzden tohum ekme zamanı, tohumun kalitesinden bile önce gelir. Aşağıda zamanlamayı nasıl hesaplayacağınızı, hangi yöntemi hangi bitkide kullanacağınızı ve ekimden sonra ilk üç haftada ne yapacağınızı adım adım bulacaksınız.
Zamanlamayı Neye Göre Belirlemeli?
Takvimdeki tarihler bölgeden bölgeye kayar. Sabit tarih ezberlemek yerine üç ölçüye bakın.
- Son don tarihi: Bulunduğunuz yerde ilkbaharda donun bittiği ortalama tarih. Sıcak sevenler bu tarihten sonra dışarı çıkar.
- Toprak sıcaklığı: Havadan değil, topraktan ölçün. 5-6 cm derinliğe bir termometre sokmak yeterli.
- Gün uzunluğu: Işık kısaldıkça çimlenen fide sararır, uzar, incelir. Kışa doğru yapılan ekimlerde bu en büyük sorundur.
Kaba bir kural: serin sever türler toprak 8-12 °C iken, sıcak sever türler toprak 16 °C'nin üzerine çıkınca ekilir. Domates, biber, patlıcan gibi uzun sezon isteyenler ise son dondan 6-8 hafta önce içeride tohuma verilir.
Tür Gruplarına Göre Kaba Takvim
| Grup | Örnek | Ne zaman | Nasıl |
|---|---|---|---|
| Serin sever yapraklılar | Marul, roka, ıspanak, tere | Erken ilkbahar ve erken sonbahar | Doğrudan yere |
| Kök sebzeler | Havuç, turp, pancar | İlkbahar, yaz sonu | Doğrudan yere (şaşırtma sevmez) |
| Sıcak sever meyveliler | Domates, biber, patlıcan | İçeride kış sonu, dışarı don sonrası | Viyolde fide |
| Kabakgiller | Kabak, salatalık, kavun | Toprak ısındıktan sonra | Doğrudan ya da saksıda 3 hafta |
| Baklagiller | Fasulye, bezelye | Bezelye erken, fasulye geç | Doğrudan yere |
Üç Temel Ekim Yöntemi
1. Doğrudan yere ekim
Kök yapısı hassas olan her şey için birinci tercih. Havuç, turp, fasulye, roka kök bozulmasını affetmez.
- Yatağı tırmıkla düzleyin, iri taşları ve kesekleri alın.
- Sırayı bir ip gerip işaretleyin; sonra yabancı otu ayırt etmek kolaylaşır.
- Çizgiyi tohum kalınlığının 2-3 katı derinlikte açın. Küçük tohum sığ, iri tohum derin.
- Tohumu seyrek bırakın. Sıkışık ekim, sonra seyreltme zahmeti demek.
- Üstünü elenmiş ince harç veya olgun kompostla kapatın, avuçla hafifçe bastırın.
- İnce huzmeli başlıkla sulayın. Basınçlı su tohumu yerinden söker.
2. Viyol ya da kapta fide yetiştirme
Sezonu öne çekmenin en pratik yolu. Domates ve biberde neredeyse zorunlu.
- Harç hafif ve gözenekli olsun: elenmiş kompost, torf veya hindistan cevizi torfu, bir miktar perlit.
- Her göze 2 tohum atın, çıkanların güçlü olanını bırakın, zayıfı makasla dipten kesin.
- Çimlenene kadar üstü şeffaf kapak veya poşetle nemli tutulur; ilk yeşillik görünür görünmez kapak kalkar.
- Işık her şeydir. Fide çıktığı gün en aydınlık yere alınmazsa boyu uzar, gövdesi incelir.
- Dışarı çıkarmadan önce 7-10 gün sertleştirme yapın: her gün birkaç saat gölgeli açık havada bekletin, süreyi artırın.
3. Ön çimlendirme
Yavaş ve kararsız çimlenen tohumlarda işe yarar. Islak kağıt havlu arasına tohumları dizin, kilitli poşete koyun, ılık bir yerde bekletin. Kökçük 2-3 mm olunca dikkatle harca alın. Maydanoz, biber, pazı gibi türlerde günler kazandırır. Sert kabuklu tohumları (fasulye, bamya) ekimden önce 8-12 saat ılık suda bekletmek de aynı işi görür.
Ekimden Sonraki Üç Hafta
Asıl kayıplar bu dönemde olur. Kontrol listesi basit:
- Nem sürekliliği: Toprak yüzeyi kurumamalı, ama göllenmemeli. Çimlenme aşamasında az ve sık, çıkıştan sonra bol ve seyrek sulamaya geçin. Sulama sıklığı konusundaki ayrıntılı ölçüler ayrı bir rehberin işi.
- Seyreltme: İki gerçek yaprak çıkınca fazlalıkları alın. Havuçta parmak arası, marulda avuç içi kadar aralık iyi bir başlangıç.
- Kaymak tabakası: Yüzey sertleşirse filiz yukarı çıkamaz. İnce bir malç katmanı bunu engeller; bahç