Vermikompost Sistemi Kurma

Mutfaktan çıkan kabuklar, çay posası, kahve telvesi… Bunların hepsi çöpe gitmek zorunda değil. Bir kova, bir tutam solucan ve biraz sabırla bunları bahçenizin en değerli gübresine çevirebilirsiniz. Solucan kompostu yapma, klasik kompost yığınından daha hızlı sonuç verir, koku yapmaz ve balkonda bile kurulabilir. Aşağıda sistemi sıfırdan kurmanın adımlarını, günlük bakımı ve sık yapılan hataları bulacaksınız.

Vermikompost Nedir, Neden Tercih Edilir?

Vermikompost, kırmızı kaliforniya solucanlarının organik atıkları sindirip dışkı olarak bıraktığı, koyu renkli ve topraksı kokulu bir malzemedir. Solucan gübresi de denir. Normal kompost yığınında bakteri ve mantarlar iş görür, ısı yükselir, süreç aylar alır. Vermikompostta ise iş solucanlara devredilir.

• Isınma olmadığı için balkonda, garajda, kiler köşesinde çalışır.
• Doğru kurulunca koku yapmaz; nemli orman toprağı gibi kokar.
• Fide harcı ve saksı toprağı için birebir; bitki besinini kompostta üretmenin en pratik yolu.
• Yan ürün olarak sıvı gübre (solucan çayı) verir.
• Mutfak atığınızın büyük kısmını çöpten çeker.

Kutuyu Hazırlama

Hazır katlı vermikompost kutuları satılıyor ama kendiniz de yapabilirsiniz. En basit çözüm iki adet 40–60 litrelik plastik saklama kutusudur.

1. Üst kutunun tabanına 5–6 mm çapında, 3–4 cm aralıklı delikler açın. Süzülen sıvı buradan akacak.
2. Kutunun üst kenarlarına ve kapağına havalandırma delikleri açın. Solucan oksijene ihtiyaç duyar.
3. Alt kutuyu delmeyin. Bu, sıvıyı toplayan hazne olacak.
4. Üst kutuyu alt kutuya oturtun; arada 4–5 cm boşluk kalsın. Gerekirse köşelere birer tuğla parçası koyun.
5. Işıksız, 15–25 °C arası bir yer seçin. Doğrudan güneş ve don, sistemi öldürür.

Ahşap kutu da olur, hatta nem dengesi açısından daha iyidir; ancak birkaç yılda çürür. Metal ve boyalı yüzeylerden uzak durun.

Yatak Malzemesi

Solucanlar doğrudan yemek üstüne bırakılmaz. Önce karbonlu bir yatak kurulur:

• Yırtılmış gazete, karton, yumurta kolisi (parlak baskılı kağıt kullanmayın).
• Elenmiş hindistan cevizi torfu veya nemli torf.
• Kuru yaprak, saman, talaş (işlenmemiş odundan).
• Bir tutam bahçe toprağı veya olgunlaşmış kompost: sindirim için gerekli mineralleri sağlar.

Yatağı 10–15 cm kalınlıkta serin. Nem oranı sıkılan bir sünger gibi olmalı: elinizde topaklanmalı ama su damlatmamalı. Fazla ıslaksa kuru karton ekleyin.

Solucanları Yerleştirmek ve Beslemek

Bahçeden topladığınız normal toprak solucanları bu iş için uygun değildir; onlar derine iner. Yüzeyde yaşayan kırmızı solucan (Eisenia fetida) isteyin. Başlangıç için 250–500 gram yeterli. Nüfus, besine göre kendini ayarlar ve birkaç ayda ikiye katlanır.

Solucanları yatağın ortasına bırakın, üzerini nemli kartonla örtün. İlk 2–3 gün besleme yapmayın, ortama alışsınlar. Sonra köşeden başlayarak azar azar atık gömün.

Verilebilecekler

• Sebze ve meyve kabukları (küçük parçalar hâlinde)
• Kahve telvesi, filtre kağıdı, çay posası
• Ezilmiş yumurta kabuğu
• Bayat ekmek (az miktarda), pişmemiş tahıl artıkları
• Solmuş kesme çiçekler, hastalıksız bitki yaprakları

Verilmeyecekler

• Et, kemik, süt ürünleri, yağlı yemek artığı
• Turunçgil kabuğunun fazlası, soğan ve sarımsak (asitli ve keskin)
• Pişmiş baharatlı, tuzlu, sirkeli yiyecekler
• Kedi-köpek dışkısı, kül, kimyasal muamele görmüş atık

Kural basit: her beslemede kabaca eşit hacimde kuru karton veya kağıt ekleyin. Bu, koku ve sinek problemini baştan bitirir.

Bakım, Sorunlar ve Hasat

Haftada bir kez üst tabakayı çatalla hafifçe kabartın. Önceki besleme büyük ölçüde tükenmişse yeni atık verin. Beslemeyi her seferinde kutunun farklı bir köşesine gömmek dengeli çalışmayı sağlar.

İlk hasat genellikle 2–4 ay sonra alınır. Üç kolay yöntem var:

1. Tek yana toplama: Besini bir hafta boyunca sadece bir tarafa verin. Solucanlar oraya geçer, boş tarafı kepçeleyin.
2. Işık yöntemi: Muşambaya konik yığınlar dökün. Solucanlar ışıktan kaçıp dibe iner; üstünü sıyırarak alın.
3. Katlı sistem: Delikli ikinci kutuyu üste koyup beslemeye orada devam edin; solucanlar yukarı göç eder.

Elde ettiğiniz gübreyi saksı harcına hacmen %10–20 oranında karıştırın. Fideler için ideal bir başlangıç