Bahçede Bitki Çoğaltma Yöntemleri

Bahçedeki bir bitkiyi beğendiyseniz, onu yeniden satın almanız gerekmez. Sağlıklı bir dalı kesip köklendirerek ya da kök topağını bölerek aynı bitkiden onlarca yeni fide elde edebilirsiniz. Bitki kesme ile çoğaltma, tohumdan yetiştirmeye göre daha hızlı sonuç verir ve ana bitkinin tüm özelliklerini birebir taşır. Aşağıda hangi bitkide hangi yöntemin işe yaradığını, kesim tekniklerini ve köklendirme sırasında yapılan yaygın hataları adım adım bulacaksınız.

Çoğaltma Yöntemini Bitkiye Göre Seçin

Her bitki her yöntemle çoğalmaz. Önce elinizdeki bitkinin yapısına bakın:

• Odunlaşan gövdeli bitkiler (biberiye, lavanta, adaçayı, ortanca, gül, incir): çelik yani kesme yöntemi.
• Yumuşak gövdeli, sulu bitkiler (fesleğen, nane, salyangoz sarmaşığı, begonya): suda kolayca köklenen çelikler.
• Öbek yapan bitkiler (frenk soğanı, limon otu, kekik yaşlandığında, süs otları, yayılan mercanköşk): kök bölme.
• Yayılan gövdeli bitkiler (çilek, bazı yer örtücüler): kolu toprağa tutturup köklendirme.
• Yumru ve soğanlı bitkiler (patates, sarımsak, lale): yumru ya da diş ayırma.

Zamanlama da önemli. Yumuşak çelikler ilkbahar–erken yaz arasında, yarı odunlaşmış çelikler yaz sonunda, tam odunlaşmış çelikler ise yaprak dökümünden sonra alınır. Kök bölme için en uygun dönem bitkinin durgun olduğu erken ilkbahar veya sonbahardır. Aylık bahçe takvimi tutuyorsanız bu tarihleri kendi iklim koşullarınıza göre not edin.

Kesme (Çelik) ile Çoğaltma Adım Adım

Hazırlık

• Keskin bir budama makası veya maket bıçağı kullanın. Körelmiş alet dokuyu ezer, çürüme başlar.
• Aleti kaynar su veya alkolle silin. Hastalık taşımanın en kolay yolu kirli makastır.
• Kap olarak 8–10 cm çapında saksı, plastik bardak veya çıkma yoğurt kabı yeter; dibine delik açın.
• Harç: yarı yarıya kum ve elenmiş kompost, ya da torf–perlit karışımı. Ağır bahçe toprağı çelik köklendirmede su tutar ve çürütür.

Kesimi alma

1. Ana bitkiden çiçek taşımayan, canlı, 10–15 cm uzunluğunda bir sürgün seçin.
2. Kesimi bir yaprak düğümünün (nod) 3–5 mm altından yapın. Kökler bu düğümlerden çıkar.
3. Alt yarıdaki yaprakları temizleyin, üstte 2–4 yaprak bırakın. Yapraklar büyükse yarısını kesin; böylece su kaybı azalır.
4. İsterseniz kesim yüzeyini köklendirme tozuna batırın. Zorunlu değil; biberiye, nane, fesleğen bunsuz da köklenir.
5. Bir kalemle harçta delik açıp çeliği yerleştirin, çevresini hafifçe bastırın. Doğrudan bastırmak kabuğu soyar.
6. Sulayın ve üzerine şeffaf poşet ya da kesilmiş pet şişe geçirerek nem odası oluşturun. Poşet yaprağa değmesin.

Köklenme sürecinde bakım

• Yeri: parlak ama doğrudan güneş almayan bir nokta. Güneşte poşet içi fırına döner.
• Nem: harç sürekli hafif nemli olsun, çamur olmasın. Günde bir kez poşeti açıp havalandırın.
• Gübre vermeyin. Köksüz çelik besin alamaz, tuz birikmesi zarar verir.
• Çekmeyin. Kök oluşup oluşmadığını anlamak için çeliği çekiştirmek yeni kökleri koparır. Hafif direnç hissedene kadar bekleyin.
• Süre: yumuşak çelikler 2–3 hafta, odunlaşmış çelikler 6–10 hafta.

Suda köklendirme

Fesleğen, nane, lavanta filizi, sardunya gibi türler bir bardak suda da köklenir. Suyu 2 günde bir değiştirin, yaprakların suya girmesine izin vermeyin. Kökler 3–4 cm olunca toprağa alın. Su kökleri toprak köklerinden kırılgandır; ilk hafta bitkiyi gölgede tutun ve sık sulayın.

Kök Bölme: En Garantili Yöntem

Bölme, bitkinin zaten kökü olan parçalarını ayırmak olduğu için başarı oranı en yüksek yöntemdir. Yaşlanıp ortası boşalmış öbekler bölünerek gençleşir.

1. Bir gün önce bitkiyi iyice sulayın.
2. Bel veya el küreğiyle kök topağının çevresini dolanarak bitkiyi çıkarın.
3. Toprağı elinizle silkeleyip kök yapısını görünür hale getirin.
4. Parçaları elle ayırın; direnç varsa keskin bıçakla kesin. Her parçada hem kök hem de en az 2–3 sürgün bulunmalı.
5. Kuru, kararmış kökleri kesip atın.
6. Yeni yerine eski derinliğiyle aynı seviyede dikin, bastırın, bol su verin.
7. İlk 2 hafta yarı gölge ve düzenli sulama; kavurucu güneşte üzerine gölgelik yapın.

Sık Yapılan Hatalar ve Çözümleri

Köklenen fideyi bahçeye almak